UNAIDS: QİÇS ilə mübarizədə əldə olunan nailiyyətlər maliyyə çatışmazlığı ucbatından təhlükə altına düşüb

BMT-nin HİV/QİÇS üzrə birgə proqramının rəhbəri cümə axşamı xəbərdarlıq edib ki, donorların maliyyələşdirilməsi azaldıqca və dünyanın ən həssas ölkələrinin bəzilərində icma əsaslı səhiyyə xidmətləri çökdükcə, QİÇS ilə mübarizədə onilliklər ərzində əldə edilən nailiyyətlər təhlükə altına düşüb.

NTV BMT-nin məlumatına istinadla xəbər verir ki, təşkilatın yardım agentliyi - UNAIDS-in icraçı direktoru Vinni Byanyimanın sözlərinə görə, maliyyələşdirmədə kəskin azalma HİV-ə qarşı mübarizəyə zərbə vurur.

İcraçı direktor Nyu-Yorkdakı BMT-nin qərargahında jurnalistlərə bildirib ki, bir çox ölkə əvvəllər beynəlxalq maliyyələşdirmə ilə dəstəklənən proqramları davam etdirməyə hazır deyil, onların bəzilərində isə profilaktika və dəstək xidmətləri çöküb.

Bu gün HİV ilə yaşayan 9,3 milyon insan hələ də müalicəyə başlamağı gözləyir, halbuki 2024-cü ildə dünyada 1,3 milyon yeni yoluxma halı qeydə alınıb.

Byanyima xəbərdarlıq edib ki, maliyyələşdirmə böhranı inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ciddi fəsadlara səbəb olur, çünki müalicənin genişləndirilməsi dayanır və çox vaxt HİV-ə qarşı mübarizənin əsasını təşkil edən təşkilatların sayı azalır və ya tamamilə bağlanır. Uqandada cinsi yolla HİV-ə yoluxma riskini 99 faizə qədər azalda bilən PrEP-in (təmas öncəsi profilaktika) qəbulu 2024-cü ilin dekabrı ilə 2025-ci ilin sentyabrı arasında 31 faiz azalıb. Burundidə də bu göstərici 64 faiz aşağı düşüb. Hətta əsas profilaktika vasitələri belə daha az əlçatan olur. Nigeriyada prezervativlərin paylanması 2024-cü ilin dekabrı ilə 2025-ci ilin martı arasında 55 faiz azalıb.

HİV/AİDS üzrə çalışan xeyriyyə təşkilatları və qruplar maliyyələşdirmənin kəsilməsi səbəbindən çoxu əməliyyatlarını azaldır və ya tamamilə dayandırır. UNAIDS-in fəaliyyət göstərdiyi səkkiz ölkədə HİV-in qarşısının alınması xidmətlərinin 99,9 faizi xaricdən maliyyələşdirilir, yalnız 0,1 faizi daxili vəsaitlər hesabına həyata keçirilir. Son iki ildə hər gün təxminən 570 qız və gənc qadın HİV-ə yoluxub. Buna baxmayaraq, qadınların rəhbərlik etdiyi HİV təşkilatlarının 60 faizi ya maliyyələşdirməsini itirib, ya da tamamilə bağlanıb.

Byanyima elmi irəliləyişlərin hələ də 2030-cu ilə qədər QİÇS-in ictimai səhiyyə təhdidi kimi sona çatması üçün bir yol təqdim etdiyini də vurğulayıb. O qeyd edib: “Elm bizə 2030-cu ilə qədər bu epidemiyaya son qoya biləcək həllər təklif edir; uzunmüddətli PrEP, uzunmüddətli profilaktika, uzunmüddətli müalicə, 10 il əvvəl ağlımıza belə gəlməyəcək dərmanlar. Bütün bunlar mövcuddur”.