ABŞ-nin Kaliforniya Universitetinin Santa Barbara şəhərindəki tədqiqatçıları Günəş geomühəndisliyinin ən çox müzakirə olunan metodlarından birinin qlobal iqlim sistemində əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb ola biləcəyini aşkar ediblər. Tədqiqatın nəticələri “Earth's Future” jurnalında dərc edilib.
NTV “Ecology” portalına istinadla xəbər verir ki, alimlər Günəş radiasiyasının bir hissəsini kosmosa geri əks etdirmək yolu ilə planetimizi süni şəkildə soyutmağın potensial vasitəsi hesab edilən iki yanaşmanı müqayisə ediblər.
Birinci metod buludların əks olunmasını artırmaq üçün okean səthinə dəniz duzunun kiçik hissəciklərini püskürtməyi əhatə edən “Marine Cloud Brightening” (MCB) üsuludur. İkinci metod isə sulfat aerozollarını stratosferə yeridən və yuxarı atmosferdə əksetdirici təbəqə əmələ gətirən “Stratospheric Aerosol Injection” (SAI) üsuludur.
Kompüter modelləşdirməsi göstərib ki, bu texnologiyaların iqlim proseslərinə təsiri əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Stratosfer aerozollarının tətbiqi El-Nino-Cənub Ossillasiyası (ENSO) iqlim dövrünün dinamikasına demək olar ki, heç bir təsir göstərməsə də, Sakit okeanın şərqi üzərində dəniz buludlarının parlaq hala gəlməsi onun intensivliyini təxminən 61 faiz azalda bilər.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, ENSO-nun bu qədər əhəmiyyətli dərəcədə zəifləməsi təbii şəraitdə belə qısa müddət ərzində praktik olaraq mümkün deyil. Bununla yanaşı, bu iqlim dövrü dünyanın bir çox bölgəsində yağıntıların paylanmasına, quraqlığa, fırtınalara və temperatur anomaliyalarına ciddi təsir göstərir.
Alimlər bu təsiri nisbətən yüngül buludların daha çox Günəş enerjisini əks etdirməsi və okean səthinin soyumasına töhfə verməsi ilə izah edirlər. Eyni zamanda, yağış damlalarının əmələ gəlməsi və yağıntının miqdarı azalır, atmosfer sirkulyasiyasındakı dəyişikliklər isə soyuq dərin suların qalxmasını artırır. Nəticədə Sakit okeanın şərqi daha da soyuyur və El-Ninonun təbii mexanizmləri pozulur.
Tədqiqatın həmmüəllifi Samanta Stevenson vurğulayıb ki, əldə edilən nəticələr Sakit okeanın şərq hissəsində texnologiyadan istifadə ssenarisi ilə bağlıdır. Metodun digər bölgələrdə istifadəsi ayrıca araşdırma tələb edən digər nəticələrə səbəb ola bilər.
Tədqiqat müəllifləri, həmçinin xəbərdarlıq edirlər ki, Günəş geomühəndisliyi texnologiyaları başqa ekoloji nəticələrə də səbəb ola bilər. Xüsusilə, Günəş işığının azalması fotosintez sürətini aşağı salmaq potensialına malikdir ki, bu da aqrar və meşə məhsuldarlığına, dəniz ekosistemlərinə təsir göstərər.
Alimlərin fikrincə, iqlim mühəndisliyinin effektivliyini yalnız qlobal temperaturun azalma dərəcəsi ilə qiymətləndirmək kifayət deyil. Hətta müqayisə edilə bilən soyutma effektlərinə malik texnologiyalar da regional iqlimə, okean dövranına və təbii ekosistemlərə müxtəlif təsirlər göstərə bilər.
Onlar hesab edirlər ki, tədqiqatın nəticələri geomühəndislik texnologiyalarının praktik tətbiqindən əvvəl hərtərəfli risk qiymətləndirməsinə ehtiyac olduğunu təsdiqləyir, çünki Yer kürəsinin iqlim sisteminə müdaxilə genişmiqyaslı və uzunmüddətli fəsadlara da səbəb ola bilər.
NTV canlı
Radio canlı
Nuhçıxan