Yaxın Şərq böhranı inkişaf etməkdə olan ölkələrdə iqtisadi problemləri artırıb

Yaxın Şərqdəki müharibə və Hörmüz boğazında gəmiçiliyin demək olar ki, tamamilə dayandırılması idxal olunan mayeləşdirilmiş təbii qaz, ərzaq və gübrədən asılı olan Afrika və Cənubi Asiyanın inkişaf etməkdə olan ölkələrində enerji böhranını daha da ağırlaşdırıb.

NTV-nin  BMT-nin xəbər xidmətinə istinadla verdiyi məlumata görə, neftin qiymətləri bir barel üçün 100 dollardan yuxarı qalxması fonunda dünyada bir çox ev təsərrüfatı daha ucuz, lakin çox çirkləndirici yanacağa, əsasən kömürə keçir.

Daha geniş regional münaqişəyə səbəb olan bombardmanların başlamasından bir ay sonra Fars körfəzinin əsas su yolunda tankerlərin hərəkətinin pozulması qlobal neft tədarükünü azaltmaqla yanaşı, təbii qaz, kömür, ərzaq və gübrə təchizatını də pozub.

BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) məlumatına görə, dünyanın ən kasıb 17 ölkəsi taxıl ehtiyaclarının 30 faizindən çoxunu idxal etmək məcburiyyətində qalır. Daha da həyəcanverici olan odur ki, eyni sayda ən az inkişaf etmiş ölkə (LDC) ixrac gəlirlərinin yarısından çoxunu yalnız qidaya xərcləyir. “Bu o deməkdir ki, enerji qiymətlərinin artması tez bir zamanda ərzaq qiymətlərinin daha yüksək olmasına səbəb olacaq və ev təsərrüfatları üçün aclıq riskini artıracaq”, - deyə BMT-nin Ticarət və İnkişaf Konfransının (UNCTAD) Siyasət təhlili və tədqiqat bölməsinin rəhbəri Cunior Devis bildirib.

Dünyanın ən yoxsul ölkələrinin çoxunun üzərindəki yüksək borc yükü nəzərə alınmaqla, enerji böhranının tez bir zamanda həlli çətin olacaq.

UNCTAD qeyd edir ki, dünyanın ən az inkişaf etmiş 15 ölkəsi hələ də COVID-19 pandemiyasının ağır mirasından qurtula bilməyib və onların iqtisadiyyatı 2019-cu ildə olduğundan daha pis vəziyyətdədir.

Bir çox ölkə artıq enerji istehlakını məhdudlaşdırmaq üçün tədbirlər görür. Xüsusilə, nəqliyyat və elektrik enerjisindən istifadəyə məhdudiyyətlərin tətbiq olunduğu Banqladeş, Myanma və Laosda yanacaq rasionu və əlaqəli məhdudiyyətlər tətbiq olunur.

Dövlət sektorunda enerji istehlakını azaltmaq üçün tədbirlərə məsafədən işləməyə və onlayn görüşlərə keçid, rəsmi səfərlərin məhdudlaşdırılması və temperatur nəzarəti daxildir. Bu cür tədbirlər, digərləri ilə yanaşı, Kamboca və Laosda da görülür, Myanma isə dövlət qulluqçuları üçün məsafədən işləməyi məcburi edib.

Bir sıra ölkələrdə istehlakçı davranışının dəyişdirilməsi məsələsinə diqqət yetirilir. Məsələn, Efiopiyada hakimiyyət orqanları yanacağa qənaət etməyə, Seneqalda isə ev təsərrüfatlarını və müəssisələri istehlakı azaltmağa çağırır. Nəhayət, böhranın təsirini azaltmaq üçün, məsələn, Kamboca və Laosda yanacaq vergisinin azaldılması və subsidiyalar kimi maliyyə tədbirlərindən istifadə olunur.