BMT Təhlükəsizlik Şurasında İrana qarşı sanksiyalarla bağlı gərgin müzakirələr

BMT Təhlükəsizlik Şurası cümə axşamı günü İranın nüvə proqramı ilə bağlı sanksiyalara nəzarət edən komitənin işini müzakirə etmək üçün iclas keçirib.

NTV xəbər verir ki, iclas bu ay Təhlükəsizlik Şurasına sədrlik edən ABŞ tərəfindən çağırılıb.

2006-cı ildə 1737 saylı qətnamə ilə yaradılan bu komitə əvvəlki BMT sanksiyalarını da aradan qaldıran 2015-ci ildə qəbul olunmuş Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planının (BHFP) bağlanmasından sonra fəaliyyətini dayandırıb. Daha sonra Təhlükəsizlik Şurası BHFP-ni dəstəkləyən 2231 saylı qətnaməni yekdilliklə qəbul edib. Lakin 2025-ci ilin sentyabrında Fransa, Almaniya və Birləşmiş Krallıq BMT-nin İrana qarşı sanksiyalarını bərpa etmək üçün sazişdə nəzərdə tutulan geri çəkilmə mexanizmini başladıb. Çin, Rusiya Federasiyası və İran bu addımın qanuniliyinə etiraz edərək sanksiya rejiminin 2025-ci ilin oktyabrında 2231 saylı qətnamənin müddəti bitdikdə başa çatdığını iddia edirlər.

Şura üzvləri arasında fikir ayrılıqları komitənin hesabatı ilə bağlı konsensusa mane olub. Buna baxmayaraq, ABŞ brifinq keçirmək qərarına gəlib, dövlətlər İranın nüvə proqramı və regionda artan gərginliyi də müzakirə edib.

Çinin dəstəklədiyi Rusiya sanksiyaların başa çatdığını iddia edərək görüşün legitimliyini şübhə altına alıb. Rusiya nümayəndəsi müzakirələrin qarşısını almaq üçün prosedur səsverməsi tələb edib. Təhlükəsizlik Şurasının on bir üzvü iclasın keçirilməsini dəstəkləyib, ikisi (Rusiya və Çin) əleyhinə səs verib, daha ikisi isə bitərəf qalıb. Daimi üzvlər də daxil olmaqla, heç bir nümayəndə heyəti prosedur səsverməsində veto hüququna malik deyil.

ABŞ-nin daimi nümayəndəsi Maykl Uolts iclası sanksiyalar komitəsinin “adi, mandatlı iclası” adlandırıb, Rusiya və Çini onun işini əngəlləməkdə ittiham edib. O bildirib ki, geri çəkilmə mexanizmi BMT-nin İrana qarşı sanksiyalarını, o cümlədən silah embarqosunu və raket texnologiyasına məhdudiyyətləri bərpa edib.

Uolts Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (AEBA) məlumatlarına istinadla xəbərdarlıq edib: “İran 60%-ə qədər zənginləşdirilmiş uran istehsal edən yeganə nüvə silahı olmayan dövlət olaraq qalır ki, bu da ciddi narahatlıq doğurur”.

Bu arada, Böyük Britaniyanın daimi nümayəndəsi Ceyms Kariuki İranın nüvə və raket proqramlarının qlobal təhlükəsizliyə ciddi təhdid olaraq qaldığını bildirib. O, həmçinin son hücumlardan təsirlənən Körfəz dövlətləri ilə həmrəyliyini ifadə edib.

Rusiyanın daimi nümayəndəsi Vasili Nebenzya Təhlükəsizlik Şurası üzvlərinin əksəriyyətini Təhlükəsizlik Şurasının əvvəlki qərarlarının “kobud şəkildə pozulması”na qarşı səs çıxarmadıqlarına görə tənqid edib. O, yaranan “qanunsuzluğa” görə məsuliyyətin ABŞ administrasiyasının və onun hərəkətlərini dəstəkləyən ölkələrin üzərində olduğunu bildirib.

RF nümayəndəsi Vaşinqtonun 2018-ci ildə Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planından çıxdığını xatırladaraq ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa və Almaniyanın İrana qarşı sanksiyaların bərpasına başlamaq üçün heç bir qanuni haqqının olmadığını bildirib. O, bu ölkələrin JCPOA və 2231 saylı Qətnaməni xroniki şəkildə pozmaqla özlərini geri çəkilmə mexanizmini işə salmaq hüququndan məhrum etdiklərini iddia edib. Nebenzya əlavə edib ki, məsələ Vyana platformasında əks olunan Mübahisələrin Həlli Mexanizmi (MHM) çərçivəsində həll edilməlidir.