BMT: Son on ildə ilk dəfə məcburi köçkünlüyün miqyası azalıb

Son on ildə ilk dəfə olaraq evlərin tərk etməyə məcbur olan insanların sayı azalıb. Lakin məcburi köçkünlüyün miqyası qəbuledilməz dərəcədə yüksək olaraq qalır: 2025-ci ildə münaqişə və təqiblər səbəbindən 5,4 milyon insan ölkələrindən kənarda sığınacaq axtarmağa məcbur olub.

NTV xəbər verir ki, bu məlumatı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali komissarı Barham Salehin illik qlobal trendlər hesabatını təqdim edərkən verib. O qeyd edilib ki, məcburi köçkünlüyün miqyası qəbuledilməz dərəcədə yüksək olaraq qalır.

Eyni zamanda, geri qayıtma nisbəti xeyli artıb. Keçən il 14,7 milyon insan daimi yaşayış yerlərinə qayıdıb, onlardan 4,4 milyonu qaçqın və 10,3 milyonu daxili köçkündür. Xüsusilə Əfqanıstan, Sudan və Suriyada geri qayıdanların sayında əhəmiyyətli artım qeydə alınıb.

BMT QAK-ın məlumatına görə, qaçqınların geri qayıtma sayı 60 illik monitorinq tarixində ikinci ən yüksək göstərici olub. Lakin bir çox insan könüllü deyil, təzyiq altında və son dərəcə qeyri-sabit şəraitdə geri qayıdıb.

Nəticədə qlobal qaçqın əhalisinin sayı il ərzində 3 faiz azalaraq 41,6 milyona düşüb.

Qürbətdə tələyə düşmüş insanlar

Qaçqınların təxminən 70 faizi uzun sürən qürbət həyatı yaşamağa davam edir və çox vaxt yoxsulluq həddindən aşağı səviyyədə yaşayır. Demək olar ki, eyni sayda – 68 faizdən qaçqın aşağı və orta gəlirli ölkələrdə yaşayır.

Barham Saleh bildirib: “Çoxlu qaçqın üçün köçkünlük həyatı xilas edir, lakin sonradan ölüm hökmünə çevrilir”.

Onun sözlərinə görə, humanitar yardımdan asılılıq insanların öz gələcəklərini qurmasının qarşısını alır.

“Bizə müharibə və təqiblərdən qaçan insanlar üçün ümidi bərpa edəcək və yeni imkanlar açacaq yanaşma dəyişikliyi lazımdır”, - deyə Ali komissar vurğulayıb.

BMT QAK-ın məqsədi

BMT QAK 2035-ci ilə qədər uzunmüddətli köçkünlük şəraitində yaşayan və humanitar yardımdan asılı olan qaçqınların sayını yarıdan çox azaltmağı hədəfləyir. Agentlik öz ölkələrinə könüllü qayıtmaq, üçüncü ölkələrə köçürülmək və humanitar viza almaq imkanlarını genişləndirməyi, eləcə də qaçqınların maliyyə cəhətdən özünütəminatını təşviq etməyi təklif edir.

Bu məqsədə çatmaq üçün hökumətlərin, humanitar və beynəlxalq təşkilatların, özəl sektorun və vətəndaş cəmiyyətinin birgə səyləri lazımdır. Onların vəzifəsi qaçqınlara sığınacaq və qorunma zəmanətlərini qorumaqla yanaşı, həm də iqtisadi müstəqillik qazanmalarına kömək etməkdir. BMT QAK qaçqınların qazanclarının onları qəbul edən ölkələrdə rəsmi yoxsulluq həddindən aşağı olmamasına imkan verən şərait yaratmağa çağırır.

Eyni zamanda, Salehin sözlərinə görə, könüllü qayıdış əsas uzunmüddətli həll yolu olaraq qalmalıdır. Dövrümüzün ən azı bir neçə əsas münaqişəsinin həlli milyonlarla insanın təhlükəsiz və ləyaqətlə evə qayıtmasına imkan verərdi.

Yardımdan müstəqilliyə

Digər vacib sahə qaçqınların milli təhsil, səhiyyə, maliyyə xidmətləri və əmək bazarlarına inteqrasiyasıdır.

BMT QAK hesab edir ki, bu, insanların gəlir əldə etməsinə və qəbul edildikləri

ölkələrin inkişafına töhfə verməsinə imkan verəcək. Lakin bu məqsədə çatmaq üçün artıq əhəmiyyətli yük daşıyan dövlətlər üçün əlavə investisiya və dəstək tələb olunur.

Ali komissar, həmçinin ən həssas qaçqınlar üçün köçürülmə proqramlarının, ailələrin yenidən birləşməsi, iş icazələrinin və təhsil qrantlarının genişləndirilməsinə çağırıb.

Hesabata görə, 2025-ci ilə qədər köçürülmə və sponsorluq proqramları çərçivəsində üçüncü ölkələrə gələn insanların sayı yarıdan çox azalaraq cəmi 81.800 nəfər olub.

Əsas böhranlar

Qaçqınların və beynəlxalq müdafiəyə ehtiyacı olan digər insanların 70 faizindən çoxu altı ölkədən - Əfqanıstan, Venesuela, Suriya, Sudan, Ukrayna və Cənubi Sudandan gəlir.

2025-ci ildə ən çox qaçqın qəbul edən ölkələr Kolumbiya (2,8 milyon nəfər), Almaniya (2,7 milyon), Türkiyə (2,4 milyon), Uqanda (1,9 milyon), İran (1,7 milyon), Çad (1,5 milyon) və Pakistan (1,3 milyon) olub.

Hesabatda, həmçinin qeyd olunur ki, 2025-ci ilin sonuna qədər dünyada 68,6 milyon məcburi köçkün olub ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 7 faiz azalma deməkdir. Sudan dünyanın ən böyük humanitar böhranı ölkəsi olaraq qalıb və burada 9,1 milyon insan məcburi köçkün olub. Bundan əlavə, 2026-cı ilin fevral ayında başlayan Yaxın Şərq müharibəsi Livanda təxminən 1 milyon, İranda isə 3,2 milyon insanın didərgin düşməsinə səbəb olub.

BMT QAK-ın məlumatına görə, 2025-ci ilin sonuna qədər dünyada təxminən 4,5 milyon vətəndaşlığı olmayan insan var idi ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 3 faizlik artım deməkdir. Eyni zamanda, 24 ölkədə təxminən 46.000 insan sənəd əldə edə və vətəndaşsızlıq statusunu ləğv edə bilib.